Տնային աշխատանք 22.11.2022

Աշուն է: Վ:Տերյան Աշուն է. օրերը ցրտում են… Գիշերը սուզվում է միգում. Այնքան քնքշություն կա սրտում իմ, Այնքան մեղմություն իմ հոգում։ Այնքա՜ն տխրություն, և անուշ է, Անուշ է ցավն այս հետին.— Բոլորը երազ է և հուշ է, Ոսկի է — թափվում է գետին… Բանաստեղծության մեջ գտիր փոխաբերական իմաստով արտահայտված մտքերը։, Գիշերը սուզվում է միգում, Անուշ է ցավն, Ոսկի է — թափվում է գետին, Բոլորը երազ է և հուշ է, Գտիր հոմանիշները։ Մեղմություն – քնքշություն, Երազ-հուշ Լրացնել հետևյալ առածներում բացթողնված բառերը` դրանք ընտրելով տրվածներից: Ծանր, պաղ, լավ, սև, անպտուղ, անուշ, զորավոր, շիտակ, արդար, ոսկե, լավ: Լեզու կա անուշ է, լեզուն կա` լեղի: լավ յուղը ջրի տակ չի մնա: Սպիտակ փողը սև օրվա համար է: Խելքը ծանր թագ է, ամեն մարդու գլխին չի լինում: անպտուղ ծառին քար գցող չի լինի: Հեռավոր սուրբը արդար կլինի: ոսկե քարը իր տեղում կմնա: զորավոր աղջիկը յոթ տղա արժե: շիտակ` խոսքը հանաքով կասեն: լավ  հնձվորը դաշտում էլ կհնձի, սարում էլ: պաղ ապուր, շան կերակուր: Հետևյալ առածների մեջ կետերի փոխարեն գրել նշված բառերի հականիշները: Ջահելի աչքով աղջիկ առ, ահելի աչքով`ձի: Գիտունի հետ քար քաշի, անգետի հետ փլավ մի կեր: Ծամը երկար, խելքը` կարճ: Թոկի երկարն է լավ, խոսքի` կարջ : Գիժը մի քար գցեց ծովը, հազար խելոք չկարողացան հանել: Խոսքը մեծին, ջուրը` փոքրին: Փորձված թանը չփորձված մածունից լավ է: Սև սիրտ, սպիտակ ատամ: Մինչև չաղը բարակի, բարակի հոգին դուրս կգա: Թանկից էժան չկա: Ստեղծագործական աշխատանք Ընտրիր հետևյալ վերնագրերից մեկը և գրիր շարադրություն` <<Իմ շնորհը>>, <<Իմ երգը>>, <<Իմ ուրախությունը>>, <<Իմ աշխարհը>>։ Ինքդ էլ կարող ես վերնագիր մտածել։ Աշխատանքդ տեղադրիր բլոգում։ Իմ ուրախությունը Իմ ուրախությունը դա իմ ճագար Քուքին է: Քուքին մեկ տարեկան ճագար է, ունի ծիրանագույն մորթի, որը շատ փափուկ է: Ես նրա հետ ամեն օր խաղում եմ դպրոցից հետո: Քուքին սիրում է ուտել գազար և խնձոր և, որ շոյում են նրա գլուխը: Իմ ամենա սիրած զբաղմունքը դա դաշնամուր նվագելն է: Ես գնում եմ պարապունքների, որ սովորեմ նվագել իմ սիրած երաժշտությունը:

Տնային աշխատանք 18.10.2022

218. Համեմատե՛ք.

ա) 16-ի 37 %-ը և 37-ի 16 %-ը, 16 x 37 : 100 = 37 x 16 : 100

բ) 72-ի 94 %-ը և 94-ի 72 %-ը, 72 x 94 : 100 = 94 x 72 : 100

գ) 88-ի 56 %-ը և 56-ի 88 %-ը: 88 x 56 : 100 = 56 x 88 : 100

219. Բանվորը պիտի պատրաստեր 80 մանրակ։ Հերթափոխի վերջում
նա նախատեսված աշխատանքը կատարել էր 130 %ով։ Քանի՞
մանրակ էր պատրաստել բանվորը։

80 x 130 : 100 = 104 ամրակ

221. Դպրոցում կա 480 աշակերտ։ Նրանց 35 %ը մասնակցել է մարզական մրցումներին։ Աղջիկները մրցումների մասնակիցների 25 %նեն։ Քանի՞ աղջիկ է մասնակցել մրցումներին։

480 x 35 : 100 = 168 Աշակերտ

168 x 25 : 100 = 42 աղջիկ

224. Շրջանագծի շառավիղը 3 սմ է (տե՛ս նկ. 9)։ Ինչի՞ է հավասար ուղղանկյան մակերեսը։

10 x 3 = 30 սմ

3 x 2 = 6 սմ

30 x 6 = 180 սմ2

Համաշխարհային պատմություն։ Նախնադարյան հասարակության անկումը

• Ե՞րբ է սկսվել բրոնզի դարը։ Որո՞նք են բրոնզի առավելությունները։ Մ.թ. VI հազարամյակում: Բրոնզը դա պղնձի և անագի ձուլվածք է: Բրոնզը ավելի ամուր է:
• Բրոնզի օգտագործումը ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ տնտեսության մեջ և հասարակական կյանքում։ Բրոնզից սկսեցին պատրաստել զեն, երկրագործական գործիքներ և մարդիք կարողացան ավելի շատ հող մշակել, ստեղծվել էր անիվավոր սայլ:
• Ի՞նչ է նահապետական ընտանիքը։ Դա այն ընտանիքն է, որը ուներ սեփական հող, անասուններ, անում էր այն գործը, որը առաջ անում էր ցեղը:
Ինչպե՞ս է առաջացել պետությունը։ Թվարկե՛ք պետության հիմնական գործառույթները։ Ցեղերը միացան և նրանց տարածքում առաջացան պետություններ: Պետությունը կառավարում էր հասարակության կյանքը, պաշտպանում էր թշնամիներից, կառուցում էր ճանապարհներ և քաղաքներ:
• Մի քանի նախադասությամբ փորձեք պարզաբանել պետության դերը հասարակության համար։ Պետությունը կառուցում է քաղաքներ, ճանապարհներ, կառավարում է մարդկանց հասասրակությունը:

Ինքնաստուգում դասարանում

1.Առանձին խմբերով ներկայացրո՛ւ գոյականները և ածականները՝ խիզախ, բարի, գարուն, արև, երկար, ծաղիկ, վազել, ժամացույց, ջրել, գնալ, հրաշալի, երեխա, լողալ,վազվզել, մաքուր, նավաստի: 

Ածական – Խիզախ, բարի, երկար, հրաշալի, մաքուր։

Գոյական – գարուն, արև, ծաղիկ, ժամացույց, երեխա, նավաստի։

2. Տրված բառերից կազմի՛ր գոյականներ՝ իշխել, ճեղքել, գործել, շքեղ, ուսուցանել, դեղին, բժշկել, հյուսել: 

Իշխան, ճեղք, գործիչ, շքեղություն, ուսուցիչ, դեղնուց, բժիշկ, հյուս։

3.Տրված գոյականները հոգնակի դարձրո՛ւ՝ գլուխ, թվական, երկիր, սենյակ, հարևան, ծառ, տեր, ժապավեն, մարդ, կին։ 

Գլուխներ, թվականներ, երկրներ, սենյակներ, հարևան էր, ծառեր, տեր էր, ժապավեններ, մարդիկ, կիններ։

4. Առանձին խմբերով ներկայացրո՛ւ հատուկ և հասարակ գոյականները՝ ուսուցիչ, Գևորգ, քաղաքացի, ընկեր, կատու, Երևան, Աննա, Սևան, գետ, Հարությունյան:

Հատուկ գոյական – Գևորգ, Երևան, Աննա, Սևան, Հարությունյան։

Հասարակ գոյական – ուսուցիչ, քաղաքացի, ընկեր, կատու, գետ։

5.Տրված բառերը բաժանի՛ր բաղադրիչների. յուրաքանչյուր բառի դիմաց գրիր տեսակը ըստ կազմության՝ բարեկամ, գրավոր, ծով, լուսամուտ, անպետք, հողոտ, գնորդ, ամառ :  

Բարե – կամ — բարդ բառ

գիր – ավոր — ածանցավոր բառ

ծով — պարզ բառ

լուս – ա – մուտ — բարդ բառ

ան – պետք — ածանցավոր բառ

հող – ոտ — ածանցավոր բառ

գին – որդ — ածանցավոր բառ

ամառ — բարզ բառ

6. Տրված բառերը դարձրո՛ւ նախածանցավոր կամ վերջածանցավոր ՝ կաթ, խորհուրդ, գետ, հեռու, քար, ամպ: 

Կաթ – կաթնային

խորհուրդ – խորհրդավոր

գետ – գետային

հեռու – հեռավորություն

քար – քարե

անպ – անամպ

7. Հարցում արտահայտող բառերի փոխարեն համապատասխան բառեր կամ բառակապակցություններ գրելով՝ նախադասություններ ստացիր։ Ո՞ւմ ո՞վ ինչպիսի՞ն Է։ Ի՞նչը ինչպե՞ս ի՞նչ Էր լինում։ Ինչի՞ ի՞նչը ինչո՞վ ի՞նչ Է եղել։ Ո՞վ ի՞նչ արեց ինչո՞ւ։ 

Իմ հայրիկը բարի է։ Նապաստակը արագ վազում էր։ Ծառը տերևով ծածկվել է։ Հայրիկը ջղայնացաավ նրանից, որ ես ջարդեցի ծախկամանը։

Մանուկ-խան։ Ղ․ Աղայան

  • Ղ․ Աղայանի «Մանուկ-խան» պատմվածքից  դո՛ւրս  գրիր  5 գոյական, 5 ածական, 5 բայ։
  • Պատմվածքից դո՛ւրս գրիր հատուկ գոյականները։ Դանիել, Սողոմոն, Թիֆլիս, Մանուկ-խանն, Բաղդատ։
  • Պատմվածքում ո՞ր ծեսն է նկարագրված։ Պատմի՛ր, հետաքրքիր տեղեկություններ դո՛ւրս գրիր այդ ծեսի մասին։ Բարեկենդան։

Բարեկենդան, Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու տոն է։ Այդ օրը քահանայական դասին և ժողովրդին արտոնվում է ճոխ սեղան և զվարթություն՝ հաջորդող պահքը ուրախ սրտով մտնելու և երկարատև պահոց օրերին դիմակայելու համար։ Բարեկենդանին մարդիկ զվարճանում էին, երգում, պարում, գցում ճոխ սեղաններ, դիմակավորվում, կազմակերպում խաղեր և ներկայացումներ։ Գործածում էին հատկապես յուղալի ուտեստներ, մսեղեն և կաթնեղեն։

  • Գրի՛ր տրված բառերի հոմանիշները՝ իմաստուն-Խելոք, խելացի, համրանալ-Մնջանալ, խնդություն-Ուրախություն, անշուք-Անզարդ, չքավոր-Չունևոր, աղախին-Սպասուհի, խուրջին-Խորգ, պարգև-նվեր։
  • Գրի՛ր տրված բառերի հականիշները՝  իմաստուն-հիմար, հարուստ-աղքատ, անպատիվ-պատվավոր, տխուր-ուրախ, խավար-լույս, ծանրություն-թեթևություն։
  • Դասարանում կրկին դատ կանենք․ պատրաստվի՛ր։

Հ․ Թումանյան <>

Մեր տոհմը Լոռու հին ազնվական տոհմերից մեկն է։ Իր մեջ ունի պահած շատ ավանդություններ։ Այդ ավանդություններից երևում է, որ նա եկվոր է, բայց պարզ չի՛, թե ո՛րտեղից։ Թե եկվոր է՛լ է, անհերքելի հիշատակարանները ցույց են տալիս, որ նա վաղուց՝ է հաստատված Լոռու Դսեղ գյուղում։

Հայրիկի մասին

Իմ հայրը, Տեր Թադեոսը, նույն գյուղի քահանան էր։ Ամենալավ և ամենամեծ բանը, որ ես ունեցել եմ կյանքում, այդ եղել է իմ հայրը։ Նա ազնիվ մարդ էր և ազնվական՝ բառի բովանդակ մտքով։ Չափազանց մարդասեր ու առատաձեռն, առակախոս ու զվարճաբան, սակայն միշտ ուներ մի խոր լրջություն։ Թեև քահանա, բայց նշանավոր հրացանաձիգ էր և ձի նստող։

Մայրիկի մասին

Իսկ մայրս բոլորովին ուրիշ մարդ էր։ Երկու ծայրահեղորեն տարբեր արարածներ հանդիպել էին իրար։ Մայրս – Սոնան, որ նույն գյուղիցն էր, սարում աչքը բաց արած ու սարում մեծացած, մի կատարյալ՝ սարի աղջիկ էր, ինչպես գյուղացիքն են ասում,— մի «գիժ պախրի կով»։ Նա չէր կարողանում համբերել հորս անփույթ ու շռայլող բնավորությանը, և գրեթե մշտական վեճի մեջ էին այդ երկու հոգին։ Ա՛յդ էր պատճառը, որ հայրս երբեմն թաքուն էր տեսնում իր գործը։ Շատ է պատահել, որ, մայրս տանից դուրս է գնացել թե չէ, ինձ կանգնեցրել է դռանը, որ հսկեմ, ինքը՝ ցորենը լցրել, տվել մի որևէ պակասավոր գյուղացու կամ սարից իջած թուրքի շալակը։

Իրիկունները, երբ տուն էինք հավաքվում, մայրս անդադար խոսում էր օրվան անցածի կամ վաղվան հոգսերի մասին, իսկ հայրս, թինկը տված՝ ածում էր իր չոնգուրն ու երգում Քյորօղլին, Քյարամը կամ ո՛րևէ հոգևոր երգ։

Ահա այս ծնողներից ես ծնվել եմ 1869 թվի փետրվարի 7-ին։ Մանկությունս անց եմ կացրել մեր գյուղում ու սարերում։

Առաջին վարժապետի ու դպրոցի մասին

Մի օր էլ մեր դռանը մայրս ճախարակ էր մանում, ես խաղում էի, մին էլ տեսանք, քոշերը հագին, երկար մազերով ու միրուքով, երկաթե գավազանը չրխկացնելով, մի օտարական անցավ։

– «Հասի՛ր, էդ կլեկչուն կանչի՛ր, ամանները տանք, կլեկի»,– ասավ մայրս։ Խաղս թողեցի, ընկա ուստի ետևից կանչեցի։ Դուրս եկավ, որ կլեկչի չէ՛, այլ՝ մեր ազգականի փեսա՝ տիրացու Սհակն է։ Սկսեցի զրույց անել։ Տիրացուն խոսք բաց արավ իր գիտության մասին։

– Տիրա՛ցու ջան, բա ի՜նչ կըլի, մեր գեղումը մնաս, երեխանցը կարդացնես,– խնդրեց մայրս։

– Որ դուք համաձայնվեք, ինձ պահեք, ես էլ կմնամ, ի՜նչ պետք է ասեմ,– հայտնեց տիրացու Սհակը։

Գյուղումն էլ տրամադրություն կար, և, մի քանի օրից հետո, տիրացու Սհակը դարձավ Սհակ վարժապետ։ Մի օթախում հավաքվեցին մի խումբ երեխաներ, տղա ու աղջիկ շարվեցին երկար ու բարձր նստարանների վրա, եղավ ուսումնարան, և այստեղից սկսեցի ես իմ ուսումը։

Մեր Սհակ վարժապետը մեզ կառավարում էր «գաւազանաւ երկաթեաւ»։ Իր երկաթե գավազանը, որ հրացանի շամփուրի էր նման, երբեմն ծռում էր երեխաների մեջքին, ականջները «քոքըհան» էր անում և մեծ կաղնենի քանոնով «շան լակոտների» ձեռների կաշին պլոկում։ Ես չե՛մ կարողանում մոռանալ մանկավարժական այդ տեռորը։

Վարժապետի առջև կանգնած երեխան սխալ էր անում թե չէ՝ սարսափից իրան կորցնում էր, այլևս անկարելի էր լինում նրանից բան հասկանալ, մեկը մյուսից հիմար բաներ էր դուրս տալի։ Այն ժամանակ կարմրատակում, սպառնալի՝ չախի թևերը էտ ծալելով, տեղից կանգնում էր վարժապետը ու բռնում… Քիթ ու պռունկն արյունոտ երեխան, գալարվելով, բառաչում էր վարժապետի ոտների տակ, զանազան սրտաճմլիկ աղաչանքներ անելով, իսկ մենք, սփրթնած, թուքներս ցամաքած, նայում էինք ցրտահար ծտերի նման շարված մեր բարձր ու երկար նստարանների վրա։ Ջարդած էրեխային վերցնում էին մեջտեղից։ – «Արի՛»,– դուրս էր կանչում վարժապետը հետևյալին…

Մի երեխայի ուսումնարան ղրկելիս հայրը խրատել էր, թե՝ «վարժապետն ի՛նչ որ կասի, դու էլ էն ասա»։ Եկավ։

Վարժապետն ասում է՝ «Ասա՛ այբ»։

Նա էլ կրկնում է՝ «Ասա՛ այբ»։

– Տո շա՛ն զավակ, ես քեզ եմ ասում «Ասա ա՛յբ»։

– Տո շա՛ն զավակ, ես քեզ եմ ասում՝ «Ասա ա՛յբ»։

Այս երեխայի բանը հենց սկզբի՛ց վատ գնաց, և այնքան ծեծ կերավ, որ մի քանի ժամանակից «ղաչաղ» ընկավ, տանիցն ու գեղիցը փախավ, հանդերումն էր ման գալի։ Բայց մեր Սհակ վարժապետի չարությունից չէ՛ր դա։ Այս տեսակ անաստված ծեծ այն ժամանակ ընդունված էր և սովորական բան էր մեր գյուղական ուսումնարաններում։

Գյուղացիներից էլ շատ քչերն էին բողոքում։ Այդ ծեծերից ես չկերա, որովհետև վարժապետը քաշվում էր հորիցս, բայց մանավանդ մորիցս էր վախենում։ Չմոռանամ, որ Սհակ վարժապետին սիրում էին մեր գյուղում և մինչև օրս հիշում են։

Տասը տարեկան, մեր գյուղից հեռացել եմ Ջալալօղլի, ուր մեծ և օրինակելի ուսումնարան կար, այդ ժամանակ՝ Լոռում շատ հայտնի «Տիգրան վարժապետի» հսկողության տակ։ Այնտեղից էլ անցել եմ Թիֆլիս, Ներսիսյան դպրոց, որ չե՛մ ավարտել։

Առաջին ոտանավորի մասին

Շատ վաղ եմ սկսել ոտանավոր գրել։ 10–11տարեկան ժամանակս Լորիս-Մելիքովի վրա երգեր էին երգում ժողովրդի մեջ։ Այդ երգերին տներ էի ավելացնում և գրում էի զանազան ոտանավորներ – երգիծաբանական, հայրենասիրական և սիրային։ Սիրային ոտանավորներից մեկը, մի դեպքի պատճառով, տարածվեց ընկերներիս մեջ ու մնաց մինչև օրս։ Ահա՛ այդ ոտանավորը.

Հոգո՛ւս հատոր,
Սըրտի՛ս կըտոր
Դասիս համար
Դու մի՛ հոգար.
Թե կա՛ն դասեր,
Կա՛ նաև սեր,
Եվ ի՜նչ զարմանք,
Ի՛մ աղավնյակ,
Որ կենդանի
Մի պատանի
Սերը սըրտում՝
Դաս է սերտում։

Այս ոտանավորը գրված է 1881 կամ 82 թվին։ Չեմ կարող չհիշել, որ այն ժամանակ ոտանավոր էր գրում և՛ իմ փոքր եղբայրը, որ կարդում էր ինձ հետ, և միշտ գտնում էին, որ նա ինձանից լավ է գրում։

Իմ տպված ոտանավորների մեջ ամենավաղ գրածը «Շունն ու Կատուն» է, որ գրել եմ 1886 թվին։ – 1888 թ. ամուսնացել եմ։ Ծառայության եմ մտել մի քանի տեղ, բայց ամեն տեղ էլ չե՛ն հավանել այնպես որ «Պոետն ու Մուզայի» մեջ ուղիղն եմ ասել։ Սկզբնական շրջանում սիրել եմ ռուս բանաստեղծ Լերմոնտովին, ավելի ճիշտը – նրա ա՛յն գործերը, որ սովորել եմ ուսումնարանում։ Բայց, հենց որ ծանոթացել եմ եվրոպական բանաստեղծների և ավելի լայն գրականության հետ, այն օրվանից ինձ համար ամենասիրելին մնում է Շեքսպիրը։

Անծանոթ բառեր

եկվոր – Այլ տեղից եկած

անհերքելի – Որ չի կարելի հերքել

ղաչաղ – Ավազակ

քոքըհան – Արմատահան

չախ – Հանդիմանանք

կլեկ – Անագ

քոշ – Արու այծ

թինկ – Թիկն

չոնգուր – Արևելյան երաժշտական գործիք

Ինքնակենսագրությունից ես հասկացա, որ Հովհաննես Թումանյանը շատ բարի մարդ էր և շատ իմաստուն էր։ Նա փոքր տարիքից ստեղծագործել է։ Նա պատմել է իր դպրոցի մասին։

Ջիմը և ձմեռը

Մի օր այնքան ուժեղ ձյուն եկավ, որ նույնիսկ դռները չէին բացվում։ Երեխաները վազելով գնացին խաղալու։ Ձյունը շատ լավ խռթխռթում էր, երեխաները սարքում էին ձնեմարդուկներ, խաղում էին ձնագնդիկ և այլ խաղեր, բայց մենակ մի երեխա չէր սիրում խաղալ ձյունով։ Այդ տղան Ջիմն էր։ Ջիմը չէր սիրում ձմեռը, որովհետև նա չէր սիրում սառել։ Ջիմը սիրում էր շոգ տեղեր։ Նա այդպես է իրեն պահում, որովհետև մի օր նա իր ընկերների հետ քայլում էր իր բակում։ Բայց այդ բակը դիք ուներ և Ջիմն ու իր ընկերները, որոշեցին սղալ այդ դիքից և առաջինը ով սղում էր Ջիմն էր։ Նա ընկավ մի մեծ ձյունով լցված փոսի մեջ։ Նրան չէին կարողանում հանել երկար ժամանակ և նա շատ սառել էր։ Դրանից հետո նա ձյուն և ձմեռ չի սիրում։ Հանկարծ նրա ձեռքին մի փաթիլ ընկավ։ Փաթիլը այնքան գեղեցիկ էր, որ Ջիմը փոխեց իր կարծիքը։

Քարոլորտ. Երկրի ներքին կառուցվածքը

Image_690
загруженное (1)

Երկրագունդն, ըստ ներքին կառուցվածքի, բաժանվում է երեք հիմնական մասերի։ Կենտրոնում միջուկն է, նրանից վերև՝  միջնապատյանը, ապա՝  երկրակեղևը:

Միջուկը կազմված է երկու շերտից՝  ներքին և արտաքին: Ներքին շերտի ջերմաստիճանը  հասնում է 6300°C-ի, արտաքինը՝ 6100 °C-ի:  Միջուկի կենտրոնում ջերմաստիճանը հասնում է 6000 աստիճանի: Միջուկից դեպի երկրակեղև ջերմաստիճանը նվազում է: Ներքին միջուկը պինդ վիճակում է, արտաքինը՝  կիսահեղուկ: Միջուկը կազմված է հիմնականում երկաթից և նիկելից:
Քարոլորտ են անվանում Երկրի պինդ միասնական թաղանթը, որը կազմված է երկրակեղևից և միջնապատյանի վերին մասից:
Միջնապատյանը զբաղեցնում է Երկրի ծավալի մոտավորապես 4/5 մասը: Չնայած միջնապատյանի ջերմաստիճանը բավականին բարձր է՝ մինչև 2900 °C, սակայն բարձր ճնշման պատճառով այն հիմնականում պինդ վիճակում է: Նրա վերին մասում փափկավուն շերտն է, որտեղ նյութերը կիսահալված, հրահեղուկ վիճակում են:
Երկրակեղևի հաստությունը ցամաքում կազմում է 30-80 կմ, իսկ օվկիանոսների հատակին՝ 5-10 կմ: Այն կազմում է Երկրի ծավալի 1/100 մասը:
Երկրակեղևը կազմված է կարծր և փխրուն ապարներից: Կարծր ապարներ են, օրինակ՝   քարերը, քարածուխը, քարաղը, փխրուն ապարներից են կավը, ավազը, տորֆը:
Ժողովրդական տնտեսության մեջ օգտագործվող ապարները կամ հանքանյութերն անվանում են նաև օգտակար հանածոներ :
Օգտակար հանածոներից են, օրինակ՝  նավթը, քարածուխը, տորֆը, բնական գազը: Դրանք վառելանյութեր են:
Կարևոր օգտակար հանածոներ են նաև մետաղները։
Ապարներում կան նաև այնպիսի հանքանյութեր, որոնք իրենց բացառիկ գեղեցկության և եզակիության շնորհիվ համարվում են թանկարժեք քարեր: Այդպիսիք են, օրինակ՝  ալմաստը, սուտակը, զմրուխտը:
Բնության ամենակարևոր պաշարներից է նաև հողը: Հողի կազմության մեջ գերակշռում են քայքայված լեռնային ապարների մասնիկները և հումուսը (բնահող): Վերջինս առաջանում է հարյուրամյակների ընթացքում կենդանական ու բուսական մնացորդների քայքայումից: Հողային շերտով ծածկված է Երկրի ցամաքային մակերևույթի գրեթե 9/10 մասը:
Երկրակեղևը և միջնապատյանի վերին մասը միասին կազմում են քարոլորտը: Այն Երկրի բաղադրիչներից է:
Օվկիանոսներն ու ծովերը, լճերը, գետերը, աղբյուրները, արհեստական ջրամբարներն ու ստորերկրյա ջրերը կազմում են Երկրի ջրային բաղադրիչը՝  ջրոլորտը:
Երկրի օդային բաղադրիչն անվանում են մթնոլորտ:
Կենդանի օրգանիզմներն իրենց միջավայրով հանդերձ կազմում են կենսոլորտը: Ինչպես տեսաք, Երկրի կառուցվածքի բաղադրիչներ են քարոլորտը, ջրոլորտը, մթնոլորտը, կենսոլորտը:
Հնուց ի վեր մարդիկ ձգտել են իմանալու, թե ինչ կա մեր մոլորակի ընդերքում: Այդ նպատակով դիմել են ուսումնասիրման տարբեր եղանակների: Օրինակ՝  Երկրի ընդերքը հետազոտել են խոր հորատանցքեր փորելու միջոցով: Երկրի ընդերքի մասին տեղեկություններ ստացել են նաև բնական երևույթների ուսումնասիրության ընթացքում: Օրինակ՝  հրաբուխների ժայթքումները և տաք աղբյուրների գոյությունը հիմք են տվել եզրակացնելու, որ Երկրի խորքում նյութերը տաք և հալված վիճակում են:

Հարցեր

1.Ի՞նչ շերտերից են կազմված Երկիրը:

քարոլորտ, ջրոլորտ, մթնոլորտ, կենսոլորտ

2. Ի՞նչ է քարոլորտը:

Քարոլորտ են անվանում Երկրի պինդ միասնական թաղանթը, որը կազմված է երկրակեղևից և միջնապատյանի վերին մասից:
3. Ինչպիսի՞ կարծր ապարներ կան:

քարերը, քարածուխը, քարաղը