Տեղանքի հետազոտում

Երբ  նայում  ենք հեռուն,  մեզ  թվում է,  թե մի տեղ երկինքն ու երկիրը միանում են:  Այդ երևակայական  սահմանը,  ուր երկինքն ասես միանում է  երկրին,  կոչվում է  հորիզոնի  գիծ,  իսկ  մինչև հորիզոնի  գիծն ընկած  տարածությունը, որ  ընդգրկում է մեր հայացքը,  կոչվում է հորիզոն:  Հյուսիսը,  հարավը,   արևելքն ու   արևմուտքը  հորիզոնի կողմերն  են:

Հիշու՞մ եք, թե  ինչպես  էիք  որոշում  հորիզոնի կողմերը: Ի՞նչ  պիտի  անենք  դրա  համար:


                                                         Կողմնացույց

Մագնիս անունով մի  հովիվ մի  անգամ  զարմանքով նկատում  է,  որ ինչ-որ ուժ իրեն  կանգնած տեղին է գամել: Պարզվում է՝  ապարը  ձգում է նրա  կոշիկների  ներբանի  մեխերը: Հովվի հայտնաբերած այս  ապարը նրա պատվին մագնիս  անվանեցին:
Մագնիս  տեսել եք,  չէ՞:  Ի՞նչ  առարկաներ է ձգում:
Կատարենք  մի  փորձ: Վերցնենք  մագնիսի  կտոր և դանդաղ մոտեցնենք մետաղադրամներին: Կտեսնենք,  որ  դրամներն  ասես ցատկելով կպչում են  նրան:  Մագնիսի  ուժն ազդում  է առարկաների  վրա, նույնիսկ առանց մագնիսը  նրանց հպելու: Այն տարածությունը, որի  վրա ազդում է մագնիսի ուժը, կոչվում  է մագնիսական դաշտ:
Մագնիսը մի  կարևոր հատկություն էլ ունի. եթե թույլ տանք, որ մագնիսի կտորն ազատ շարժվի, ապա մի ծայրը միշտ դեպի հյուսիս ցույց կտա,  մյուս ծայրը՝  հարավ: Մագնիսի  այս  հատկությունն օգտագործելով՝ մարդիկ ստեղծել են կողմնացույցը: Հորիզոնի  չորս  հիմնական կողմերից բացի՝ կողմնացույցի վրա նշվում  են չորս միջանկյալ  կողմերը՝ հյուսիս-արևելք, հարավ-արևելք, հարավ-արևմուտք և  հյուսիս-արևմուտք:


                                                    Գլոբուս  և քարտեզ
Երկրի վրա  ինչ-որ տեղ  գտնելու համար  օգտվում  ենք  գլոբուսից  կամ քարտեզից: Գլոբուսը Երկիր  մոլորակի փոքրացված  պատկերն  է, այսինքն  Երկիրը,  բայց  թղթի վրա:
Դեռ  հնագույն ժամանակներից ճանապարհորդները  նկարել  են Երկրի  մակերևույթը,  ինչպես որ  տեսել  են:  Իհարկե,  տեղանքը  քարտեզի վրա  շատ ավելի փոքր է  իրական չափերից: Առարկայի՝ իրական  չափերից  մեծ  կամ փոքր  պատկերը  կոչվում  է մասշտաբային պատկեր:  Օրինակ՝  եթե  քարտեզի  վրա տեղանքը  պատկերված է իրականից  100  անգամ  փոքր,  ասում  ենք՝  մասշտաբը «մեկը  հարյուրի» է  և  գրում  ենք «1:100»:  Երկու վայրերի  հեռավորությունը  հաշվելու համար այն  պետք  է չափել քարտեզի վրա,  ապա  բազմապատկել մասշտաբով:

Հարցեր.
Կողմնացույցի  վրա  լրացրու՛  հորիզոնի  հիմնական և  միջանկյալ  կողմերը.

Տեղանքի հետազոտում։ Կողմնորոշում։

Եթե  Երկրին տիեզերքից  նայենք, չենք կարողանա  հասկանալ,  թե որն  է  վերևը,  որը՝  ներքևը, որն  է աջը,  որը՝  ձախը:  Ուրեմն ինչպե՞ս բացատրես,  թե  ինչը  որտեղ  է: Դրա  համար  Երկրի  պատկերները ծածկել  են  ուղղահայաց  և  հորիզոնական  գծերի  երևակայական  մի  ցանցով,  որն  ասես  մասերի է  բաժանում Երկրի մակերևույթը:  Այդ  գծերն  անվանել են  միջօրեականներ և զուգահեռականներ: Դրանց  ծայրերին տառեր և  թվեր  են  գրել,  որոնք  հեշտացնում են մեզ հետաքրքրող  վայրը գտնելը:

Պայմանական  նշաններ
Քարտեզների  վրա  դժվար  է ամեն  ինչ  տեղավորել:  Որպեսզի քարտեզը  տեղեկություն  տա  հատկանիշների  մասին, դրանք   պատկերում են  պայմանական  նշաններով:  Ասենք՝  անտառներ,  լեռներ,  հանքեր  և   այլն:  Յուրաքանչյուր  քարտեզի անկյունում   նշված  է,  թե  որ նշանն  ինչ  է  ցույց  տալիս:
Քարտեզի  վրա  պայմանական  նշաններից բացի  նշում  են  մասշտաբը  և  հորիզոնի  կողմերը:  Եթե  դեմքով  կանգնեք  դեպի քարտեզը, ապա արևելքը կլինի   քարտեզի  աջ  կողմում,  արևմուտքը՝  ձախում,  հյուսիսը՝  վերևում,  իսկ  հարավը՝  ներքևում:

Առաջադրանք
Փոքր  տարածքի պատկերը թղթի  վրա՝  վերևից  նայած,  կոչվում  է  հատակագիծ:  Կազմի՛ր քո  սենյակի «քարտեզը»՝ հատակագիծը:

ա) Նախ քայլերով  չափի՛ր սենյակդ:
բ) Որոշի՛ր մասշտաբը,  ասենք՝ քո  մեկ  քայլը հավասար է հատակագծում  2սմ-ի:
գ) Մասշտաբը պահպանվելով՝ գծի՛ր սենյակի սահմանները,  լավ  կլինի՝ մատիտով, սխալվելու դեպքում կարողանաս ջնջել  և  ուղղել:
դ) Տե՛ս,  թե ինչ կարևոր առարկաներ կան սենյակում,  օրինակ՝  դուռ, լուսամուտ, կահույք, և  ինչպես են  դասավորված:  Դրանք պատկերի՛ր այնպես,  ասես վերևից ես նայում:
ե) Հետո  տեղադրի՛ր  ավելի փոքր առարկաները, օրինակ՝ սեղանի  վրայի գրքերը,  ծաղկամանը, հեռուստացույցը, սեղանի  լամպը  և  այլն:  Կարող ես  դրանց համար պայմանական նշաններ  հորինել:
զ) Ներքևի անկյունում բացատրի՛ր քո օգտագործած  պայմանական նշանները և  նշի՛ր մասշտաբը:

Չափում․ Չափման միավորներ

Բնագիտական ուսումնասիրության համար մեծ նշանակություն ունեն չափումները: Դրա համար օգտագործվում են մեծությունները և դրանց միավորները:
Հաճախ ենք լսում հետևյալ արտահայտությունները. Եթե մրսել ես, տաք թեյ խմիր․ կամ էլ՝ ամռանը եղանակները ավելի տաք են, քան ձմռանը: Երկու դեպքում էլ խոսքը  մեծության՝ ջերմաստիճանի մասին է: Մի դեպքում խոսքը հեղուկի (թեյի), մյուս դեպքում օդի ջերմաստիճանի մասին է։Երբ խոսում ես առարկայի ձգվածության կամ երկու առարկաների միջև եղած հեռավորության մասին, օգտագործում ես քեզ  հայտնի մեկ այլ մեծություն՝ երկարությունը:

Երբ կշեռքով կշռում ես խնձորները, ապա իմանում ես նրանց զանգ­վածը, որը նույնպես մեծություն է: Մեծություն է նաև ժամանակը, որի միջոցով որոշվում է որևէ գործընթացի կամ երևույթի տևողությունը: Յուրաքանչյուր մեծություն մեզ որոշակի պատկերացում է տալիս մարմնի կամ երևույթի այս կամ այն հատկության մասին: Ցանկացած մեծություն (երկարություն, ժամանակ, զանգված, ջերմաստիճան) կա­րելի է չափել, դրա համար օգտագործվում են չափման միավորներ: Իսկ ի՞նչ է չափման միավորը: Պատկերացրու, որ երկու աշակերտի, որոնցից մեկը բարձրահասակ է, մյուսը՝ կարճահասակ, հանձնարարվել է քայլերով չափել դպրոցի խաղահրապարակի երկարությունը: Երկու աշակերտները միևնույն տեղից և միևնույն գծով քայլերով չափեցին խաղահրապարակի երկարությունը: Բարձրահասակ աշակերտի քայ­լերի թիվը կազմեց 90. իսկ ցածրահասակինը՝  100: Տվյալ դեպքում քայլը երկարության չափման միավորն է: Սակայն նշված օրինակից ակնհայտ է դառնում, որ յուրաքանչյուր մարդ ունի իր քայլի երկա­րությունը: Նման ձևով երկարություն չափելու դեպքում կառաջանա խառնաշփոթ, որից անհնար կլինի գլուխ հանել:

Գիտնականները հարմարության համար սահմանել են չափման միա­վորների միասնական համակարգ: Օրինակ՝ ինչպես արդեն գիտես, ջեր­մաստիճանը չափվում է աստիճաններով, երկարությունը՝ մետրերով, զանգվածը՝ գրամներով, կիլոգրամներով և այլն, ժամանակը՝ ժամերով, րոպեներով, վայրկյաններով:

Քանոնի կամ չափման գործիքի յուրաքանչյուր բաժանում համապատասխանում է որոշակի չափման միավորի: Նրանք բոլորը ունեն մի ընդհանուր հատկանիշ բաժանումներով սանդղակներ։ Օրինակ՝ քանոնի վրա կարելի է գտնել բաժանումներ, որոնք համապատասխանում են մեկ սանտիմետրին և մեկ միլիմետրին, կշեռքի վրա՝ համապատասխան գրամին և կիլոգրամին, իսկ ժամացույցի վրա էլ՝ համապատասխան րոպեին և ժամին:

Առաջադրանք․

1. Քանոնով չափիր համակարգչի երկարությունը՝ արտահայտ­ված սանտիմետրերով և միլիմետրերով: Ստացված տվյալները գրանցիր:

Երկարությունը 31սմ, լայնությունը 21սմ

  1. Չափիր քո քայլի երկարությունը: Այնուհետև քայլերով չափիր քո դասարանի, դպրոցի միջանցքի երկարու­թյունը: Ստացված տվյալները արտահայտիր մետրե­րով և սանտիմետրերով:
  2. Տանը բացիր պայուսակդ և որոշիր տվյալ պահին դրա­նում եղած առարկաների զանգվածները: Ստացված տվյալներն արտահայտիր կիլոգրամներով և գրամնե­րով

Գրչատուփ 200 գրամ, ալբոմ 150 գրամ, գույնավոր թխտեր 100 գրամ, համակարգիչ 1կգ600գրամ, 2 տետր 100 գրամ, համակարգիչի լիցքավորիչ 350գրամ, պայուսակ 650գրամ, պայուսակ ամբողջ պարագաներով 3կգ400գրամ

Homework 18.01.2021

Betty Brown was five years old, and her mother wanted her to begin going to
school, because she wanted to start working in an office again.
A month before the beginning of the school year Mrs. Brown began telling
Betty about school. ‘It’s very nice,’ she said. ‘You’ll play games and paint pictures
and sing songs.’
Mrs. Brown began doing these things with Betty. Betty liked the games and
the painting and the singing very much, but she always wanted to be near her
mother, so Mrs. Brown was rather afraid and thought, ‘What will she do when I
leave her at school?’
But on the first day at school Betty was very good. She did not cry, and she
was happy.
On the second morning Mrs. Brown said, ‘Put your clothes on, Betty. I’m
going to take you to school in half an hour’s time.’
‘School?’ Betty said. ‘But I’ve been to school!’

A. Answer these questions.

  1. Why did Mrs. Brown want to send her daughter to school? She wanted to work.
  2. What did Mrs. Brown do to make Betty like school? She said that Betty will play games and sing songs.
  3. Why was Mrs. Brown afraid? Betty always wanted to be near her mother.
  4. Did Betty like school when she went there? Yes, she liked.
  5. Why was Betty surprised when her mother said, ‘I’m going to
    take you to school in half an hour’s time on the second morning? Because she thought, that she have been to school.

B. What words in the story on page 16 mean the opposite of:

  • 1. nasty – nice
  • 2. bad – good
  • 3. after – before
  • 4. young – old
  • 5. sad – happy
  • 6. little – big
  • 7. far from – near

C. Write this story. Put one of these words in each empty place:
do does doing make makes making
Our children don’t make much homework, but they are making a lot of work in
school. My son George likes making furniture and things like that more than doing
lessons. He sometimes makes nice chairs out of old boxes in his class. He
and his friends do a lot of noise while they are working, of course.
George is good at sport: he does the high jump very well. Such sport makes
children a lot of good, I think. Don’t you?

Անհատական ուսումնական պլան

Անուն, Ազգանուն- Արեգ Խաչատրյան

Դասարան- 4-1

Ճամբարային խումբ-«IT մեդիագրագետիկների ջոկատ»

Ընտրությամբ գործունեություն- Ռադիոխմբակ

Լրացուցիչ կրթություն- ոչ

Երկարօրյա ծառայություն- Օգտվում եմ
Երթուղային ծառայություն՝ Երկկողմանի

Դասարանական աշխատանք

  1. Տրված բառերը բաղադրիչների (մասերի) բաժանի՛ր: Ուշադրություն դարձրո՛ւ օրինակին՝ անտուն- ան(ածանց) + տուն(արմատ),

 ընկերասեր – ընկեր(արմատ) + ա(հոդակապ) + սեր(արմատ)

Բառի բաղադրիչների մասին կարդա՛, մուլտֆիլմը դիտի՛ր այստեղ :

Սաղարթախիտ – սաղարթ(արմատ) + ա(հոդակապ) + խիտ(արմատ)

եղնիկ – եղնիկ (արմատ)

վարդագույն – վարդ(արմատ) + ա(հոդակապ) + գույն(արմատ)

լեռնային – լեռ(արմատ)+ն(հոդակապ)+ ային(ածանց)

քաջություն – քաջ (արմատ) + ություն(ածանց)

սար – սար (արմատ)

անթարթ – ան (ածանց) + թարթ (արմատ)

դասընկեր – դաս (արմատ) + ընկեր (արմատ)

      2.Կետերը փոխարինի՛ր  ձ, ծ կամ ց տառերով:

Փորձ, հարցում, բարձունք, ուրձ, լացակումած, ընթերցել, քաղցրություն, լռակյաց, հանդիպակաց, լվացք, գնացք, նստվածք, նրբանցք:

      3.Կետերը փոխարինի´ր ջ, ճ կամ չ տառերով:

Վերջ, ողջ, նկարիչ, չղջիկ, վայրէջք, հաչոց, խոչընդոտ, թռջուն, թրջել, թռչել, միջև, մինչև, ամբողջ, առաջին, աղջամուղջ:

«Երջանիկ խրճիթը» Ա․ Իսահակյան

Զմրուխտյա գետակի վրա մի խեղճ ջրաղաց կար:

Ջրաղացի դռան առջև, կանաչ ուռենու տակ, թիկն էր տվել ջրաղացպանը և չիբուխը գոհ ծխում. կողքին նստել էր կինը, իսկ նրանց աչքերի առջև մի սիրուն մանուկ՝ նրանց երեխան, խաղ էր անում:

Մեղմիկ սոսափում էր ուռենին, և ջրաղացն անուշ մտմտալով, ասես հին օրերից մի հին հեքիաթ էր պատմում:

Ինչպես եղավ, մի օր այդ սիրուն մանուկը վազելով թիթեռնիկի հետևից, հեռացավ ջրաղացից, ընկավ մացառների մեջ, անցավ ձորակից ձորակ, կորցրեց ջրաղացի շավիղը ու գնաց, գնաց, հասավ մեծ ճանապարհին, նստեց եզերքին ու լաց եղավ:

Անցավ մի քարավան. մի ուղևոր տեսավ լացող մանուկին, խղճաց, վեր առավ և իր հետ տարավ:

Տարավ իր տունը, և որովհետև զավակ չուներ, որդեգրեց նրան:

Մանուկը մեծացավ, դարձավ մի շնորհալի երիտասարդ:

Ամենքը սիրում էին նրան և ուրախանում նրա վրա, բայց նա տխուր էր, միշտ տխուր:

Երբ երեկոները մենակ նստում էր իրենց շքեղ պատշգամբում, որի շուրջը բացվում էր պարտեզը՝ հովասուն ծառերով և կարկաչյուն շատրվաններով, նրա հոգին սլանում էր մի ուրիշ վայր, որ հեռավոր երազի պես մեկ երևում էր, մեկ չքանում…Երևում էր մի խեղճ ջրաղաց զմրուխտյա գետակի վրա, որ օր ու գիշեր մանկության պես սիրուն մի հին հեքիաթ էր պատմում, տեսնում էր երկու հարազատ դեմքեր՝ նստած կանաչ ուռենու տակ. մեկը մտքի մեջ ընկած չիբուխ է ծխում, մյուսը արցունքոտ աչքերով նայում է հեռուն:

-Ինչո՞ւ ես տխուր, իմ որդի, -ասում էր հարուստ հայրը նրան.-ի՞նչդ է պակաս, թե՞ սեր ունիս մի աղջկա, հայտնի՛ր, թե չէ, ի՞նչ կա…

Եվ խնջույք էր սարքել բարի հայրը որդուն ուրախացնելու համար. դահլիճները լուսավորված էին ջահերով. նազելի աղջիկները պատել էին երիտասարդի շուրջը, ասում ու ծիծաղում:

Երիտասարդը խնջույքի ժամանակ  աննկատ դուրս ելավ դահլիճներից, անհայտացավ խավարի մեջ ու էլ չվերադարձավ:

Նա գնաց, շրջեց, թափառեց շատ ու շատ տեղեր, հարցուփորձ արավ և մի օր վերջալույսի շողերի տակ տեսավ զմրուխտյա գետակի վրա մի խեղճ ջրաղաց: Տեսավ՝ ջրաղացին կռնակը տվել է մի հին խրճիթ, որի բուխարիկից մարմանդ ծուխ է ելնում:

Մոտեցավ խրճիթին, կամացուկ նայեց լուսամուտից ներս. նստել էր մի ալևոր մարդ և մտախոհ չիբուխ էր ծխում. մի երերուն պառավ ցամաքած ձեռքերով սեղան էր փռում:

Երբ նրանք հացի նստան, պառավը վերցրեց մի կտոր հաց ու ասավ.

-Այս էլ որդուս բաժինը:

-Ա~յ կնիկ, այս քանի տարի է, միշտ էլ որդուս բաժինն ես պահում ու առավոտ անծանոթ անցորդներին տալիս… Հե~յ, մեր որդին էլ չի գա:

-Ա~յ մարդ, աստված գիտե՝ մեր որդին հիմի ում պատի տակ կուչ է եկել. ուրիշի մոր ձեռքին է նայում, կարելի է այն մոր տղան էլ հեռու տեղ է, ու ես նրան իմ որդու բաժինն եմ տալիս. ի՜նչ իմանաս, կարելի է նա էլ իմ որդուն իր բաժինն է տալիս…

Այդ միջոցին ներս ընկավ որդին, գրկեց մորն ու հորը, համբուրեց և լաց եղավ:

-Ա~ ա~ , մեր որդին,-բացականչեցին ծերունիները և գրկների մեջ առան իրենց կորած, կարոտած որդուն և լաց եղան:

Օջախի մեջ կարմիր կրակը ուրախ-ուրախ թևին է տալիս, պայծառ ու տաք ժպիտով լցնում երջանիկ խրճիթը:

Ջրաղացը անուշ-անուշ մտմտալով, մանուկ օրերից մի հեքիաթ էր պատմում՝ մանկության պես սիրուն, մանկության պես ոսկի…

Առաջադրանքներ․

  • Կարդա՛ Ավ. Իսահակյանի «Երջանիկ խրճիթը» պատմվածքը:
  • Պատմվածքում կանաչով նշված բառերը բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

Զմրուխտյա – Զմրուխտե

Ջրաղաց – Հացահատիկ աղալու ջրային աղաց

չիբուխ – Ծխամորճ

մացառ – Փշոտ թփաբույս

 քարավան – Միասին ճանապարհ գնացող՝ միասին ճանապարհորդող մարդկանց խումբ

հովասուն – Հով տեղերում սնված՝ մեծացած՝ ապրած

բուխարիկ – Վառարանի ծխնելույզ պատի միջով և երդիկում

երերուն –  Երերանք պարունակող՝ արտահայտող

թևին է տալիս – Թռչել

  • Պատմվածքում  կապույտով նշված բառերի հոմանիշները գրի՛ր:
  • մանուկ – Երեխա
  • սոսափել – Խշխշալ
  • շավիղ – ճանապարհ
  • եզերք – Եզր
  • ուղևոր – ճամփորդ
  • շնորհալի – տաղանդավոր
  • շքեղ – Պերճ
  • նազելի – գեղեցիկ
  • աննկատ – Աննկատելի
  • անհայտանալ – կորչել
  • վերջալույս – Մայրամուտ
  • խրճիթ – Տնակ
  • ալևոր – ծերունի
  • առավոտ – Լուսածագ

We are our Mountains

We Are Our Mountains” is a large monument north of Stepanakert. The sculpture, completed in 1967 by Sargis Baghdasaryan, is widely regarded as a symbol of the Armenian heritage of the region. The monument is made from volcanic tuf and depicts an old man and woman hewn from rock, representing the mountain people of Artsakh. It is also known as “tatik-papik” in Armenian, which translates as “Grandmother and Grandfather“.

Հարթավայրեր, բլուրներ, լեռներ

Մայրցամաքների մակերևույթը ամենուրեք նույն ձևը չունի: Այնտեղ եղած հարթ և ընդարձակ տարածություններն անվանում են հարթավայրեր: Հարթավայրերը լինում են տարբեր մեծության: Աշխարհում ամենաընդարձակը Ամազոնի հարթավայրն է, որը գտնվում է Հարավային Ամերիկա մայրցամաքում:
Հարթավայրերում գետերը շատ դանդաղ են հոսում, գրեթե աննկատ, որովհետև նրանց թեքությունը փոքր է:
Հարթավայրերում տեղ-տեղ հանդիպում են բարձրացած տեղամասեր, որոնք կոչվում են բլուրներ: Բլուրն ունի ստորոտ, լանջ և գագաթ: Լեռները նման են բլուրներին, բայց շատ ավելի բարձր են: Բարձր լեռների գագաթները երբեմն գտնվում են ամպերից էլ վեր և հաճախ ծածկված են հավերժական ձյունով ու սառույցով:
Աշխարհի ամենաբարձր լեռը Ջոմոլունգման է, որը հայտնի է նաև Էվերեստ անունով: Այն գտնվում է Եվրասիա մայրցամաքում, և նրա գագաթը ծովի մակարդակից բարձր է 8898 մետրով:
Լեռները, ինչպես և բլուրները, ունեն ստորոտ, լանջ և գագաթ: Հարթավայրեր և լեռներ կան նաև օվկիանոսի հատակին: Դրանք նույնպես ունեն տարբեր մեծություն և բարձրություն, սակայն, ծածկված լինելով օվկիանոսի ջրերով, չեն երևում:
Դեռ վաղ ժամանակներից մարդիկ բնակվում են ինչպես հարթավայրերում, այնպես էլ լեռնային շրջաններում:
Հարթավայրերը բնակության համար ամենահարմար տարածքներն են: Դրա համար էլ Երկրագնդի բնակչության մեծ մասն ապրում է հարթավայրերում: Այստեղ ավելի հեշտ է մշակել հողը, աճեցնել այգիներ, կառուցել քաղաքներ, գյուղեր և ճանապարհներ:
Չնայած դժվարություններին՝ լեռներում նույնպես կառուցում են գյուղեր և քաղաքներ, երկաթուղիներ ու ասֆալտապատ խճուղիներ: Լեռնային արագահոս գետերի վրա կառուցում են ջրային էլեկտրակայաններ: Լեռնային երկրներում մարդկանց ապրելու և աշխատելու ամենահարմար վայրերը լեռների միջև գտնվող ցածր ու հարթ տարածքներն են՝ լեռնահովիտները: Այստեղ նույնպես մշակում են տարբեր բույսեր: Իսկ լեռներում ավելի շատ զբաղվում են անասնապահությամբ, որովհետև այնտեղ շատ արոտավայրեր կան:
Գեղեցիկ է լեռների բնությունը, մաքուր ու բուժիչ է նրա օդը: Դրա համար էլ լեռների գրկում կառուցում են հանգստյան տներ և առողջարաններ: Մարդիկ սիրում են իրենց հանգիստն անցկացնել լեռնային վայրերում, զբաղվել լեռնագնացությամբ, իսկ ձմռանը՝ լեռնադահուկային մարզաձևով:
Անչափ գեղեցիկ է նաև Հայաստանի լեռների բնությունը:

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ի՞նչ է հարթավայրը: Հարթ և ընդարձակ տարածությունը կոչվում է հարթավայր։
2. Ի՞նչ է բլուրը: Հարթավայրում բարձրացած տեղամասը կոչվում է բլուր։
3. Ի՞նչ է լեռը և ինչո՞վ է տարբերվում բլրից: Բարձր բլուրը դա լեռ է, լեռը բաձր է երբեմն ամպերից բարձր է և ծածկված է սառույցով և ձյունով։
4. Ի՞նչ մասեր ունեն բլուրը և լեռը: Ստորոտ, լանջ, գագաթ:
5. Ինչո՞վ են զբաղվում մարդիկ հարթավայրերում և լեռներում: Պատմիր ձեր բնակավայրում ապրող մարդկանց զբաղմունքների մասին: Հարթավայրերում զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ, կառուցում են քաղաքներ, գյուղեր, ճանապարհներ։ Լեռներում մարդիկ զբաղվում են անասնապահությամբ, կառուցում են ելեկտրակայաններ։