Ինքնաստուգում դասարանում

1.Առանձին խմբերով ներկայացրո՛ւ գոյականները և ածականները՝ խիզախ, բարի, գարուն, արև, երկար, ծաղիկ, վազել, ժամացույց, ջրել, գնալ, հրաշալի, երեխա, լողալ,վազվզել, մաքուր, նավաստի: 

Ածական – Խիզախ, բարի, երկար, հրաշալի, մաքուր։

Գոյական – գարուն, արև, ծաղիկ, ժամացույց, երեխա, նավաստի։

2. Տրված բառերից կազմի՛ր գոյականներ՝ իշխել, ճեղքել, գործել, շքեղ, ուսուցանել, դեղին, բժշկել, հյուսել: 

Իշխան, ճեղք, գործիչ, շքեղություն, ուսուցիչ, դեղնուց, բժիշկ, հյուս։

3.Տրված գոյականները հոգնակի դարձրո՛ւ՝ գլուխ, թվական, երկիր, սենյակ, հարևան, ծառ, տեր, ժապավեն, մարդ, կին։ 

Գլուխներ, թվականներ, երկրներ, սենյակներ, հարևան էր, ծառեր, տեր էր, ժապավեններ, մարդիկ, կիններ։

4. Առանձին խմբերով ներկայացրո՛ւ հատուկ և հասարակ գոյականները՝ ուսուցիչ, Գևորգ, քաղաքացի, ընկեր, կատու, Երևան, Աննա, Սևան, գետ, Հարությունյան:

Հատուկ գոյական – Գևորգ, Երևան, Աննա, Սևան, Հարությունյան։

Հասարակ գոյական – ուսուցիչ, քաղաքացի, ընկեր, կատու, գետ։

5.Տրված բառերը բաժանի՛ր բաղադրիչների. յուրաքանչյուր բառի դիմաց գրիր տեսակը ըստ կազմության՝ բարեկամ, գրավոր, ծով, լուսամուտ, անպետք, հողոտ, գնորդ, ամառ :  

Բարե – կամ — բարդ բառ

գիր – ավոր — ածանցավոր բառ

ծով — պարզ բառ

լուս – ա – մուտ — բարդ բառ

ան – պետք — ածանցավոր բառ

հող – ոտ — ածանցավոր բառ

գին – որդ — ածանցավոր բառ

ամառ — բարզ բառ

6. Տրված բառերը դարձրո՛ւ նախածանցավոր կամ վերջածանցավոր ՝ կաթ, խորհուրդ, գետ, հեռու, քար, ամպ: 

Կաթ – կաթնային

խորհուրդ – խորհրդավոր

գետ – գետային

հեռու – հեռավորություն

քար – քարե

անպ – անամպ

7. Հարցում արտահայտող բառերի փոխարեն համապատասխան բառեր կամ բառակապակցություններ գրելով՝ նախադասություններ ստացիր։ Ո՞ւմ ո՞վ ինչպիսի՞ն Է։ Ի՞նչը ինչպե՞ս ի՞նչ Էր լինում։ Ինչի՞ ի՞նչը ինչո՞վ ի՞նչ Է եղել։ Ո՞վ ի՞նչ արեց ինչո՞ւ։ 

Իմ հայրիկը բարի է։ Նապաստակը արագ վազում էր։ Ծառը տերևով ծածկվել է։ Հայրիկը ջղայնացաավ նրանից, որ ես ջարդեցի ծախկամանը։

Մանուկ-խան։ Ղ․ Աղայան

  • Ղ․ Աղայանի «Մանուկ-խան» պատմվածքից  դո՛ւրս  գրիր  5 գոյական, 5 ածական, 5 բայ։
  • Պատմվածքից դո՛ւրս գրիր հատուկ գոյականները։ Դանիել, Սողոմոն, Թիֆլիս, Մանուկ-խանն, Բաղդատ։
  • Պատմվածքում ո՞ր ծեսն է նկարագրված։ Պատմի՛ր, հետաքրքիր տեղեկություններ դո՛ւրս գրիր այդ ծեսի մասին։ Բարեկենդան։

Բարեկենդան, Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու տոն է։ Այդ օրը քահանայական դասին և ժողովրդին արտոնվում է ճոխ սեղան և զվարթություն՝ հաջորդող պահքը ուրախ սրտով մտնելու և երկարատև պահոց օրերին դիմակայելու համար։ Բարեկենդանին մարդիկ զվարճանում էին, երգում, պարում, գցում ճոխ սեղաններ, դիմակավորվում, կազմակերպում խաղեր և ներկայացումներ։ Գործածում էին հատկապես յուղալի ուտեստներ, մսեղեն և կաթնեղեն։

  • Գրի՛ր տրված բառերի հոմանիշները՝ իմաստուն-Խելոք, խելացի, համրանալ-Մնջանալ, խնդություն-Ուրախություն, անշուք-Անզարդ, չքավոր-Չունևոր, աղախին-Սպասուհի, խուրջին-Խորգ, պարգև-նվեր։
  • Գրի՛ր տրված բառերի հականիշները՝  իմաստուն-հիմար, հարուստ-աղքատ, անպատիվ-պատվավոր, տխուր-ուրախ, խավար-լույս, ծանրություն-թեթևություն։
  • Դասարանում կրկին դատ կանենք․ պատրաստվի՛ր։

Հ․ Թումանյան <>

Մեր տոհմը Լոռու հին ազնվական տոհմերից մեկն է։ Իր մեջ ունի պահած շատ ավանդություններ։ Այդ ավանդություններից երևում է, որ նա եկվոր է, բայց պարզ չի՛, թե ո՛րտեղից։ Թե եկվոր է՛լ է, անհերքելի հիշատակարանները ցույց են տալիս, որ նա վաղուց՝ է հաստատված Լոռու Դսեղ գյուղում։

Հայրիկի մասին

Իմ հայրը, Տեր Թադեոսը, նույն գյուղի քահանան էր։ Ամենալավ և ամենամեծ բանը, որ ես ունեցել եմ կյանքում, այդ եղել է իմ հայրը։ Նա ազնիվ մարդ էր և ազնվական՝ բառի բովանդակ մտքով։ Չափազանց մարդասեր ու առատաձեռն, առակախոս ու զվարճաբան, սակայն միշտ ուներ մի խոր լրջություն։ Թեև քահանա, բայց նշանավոր հրացանաձիգ էր և ձի նստող։

Մայրիկի մասին

Իսկ մայրս բոլորովին ուրիշ մարդ էր։ Երկու ծայրահեղորեն տարբեր արարածներ հանդիպել էին իրար։ Մայրս – Սոնան, որ նույն գյուղիցն էր, սարում աչքը բաց արած ու սարում մեծացած, մի կատարյալ՝ սարի աղջիկ էր, ինչպես գյուղացիքն են ասում,— մի «գիժ պախրի կով»։ Նա չէր կարողանում համբերել հորս անփույթ ու շռայլող բնավորությանը, և գրեթե մշտական վեճի մեջ էին այդ երկու հոգին։ Ա՛յդ էր պատճառը, որ հայրս երբեմն թաքուն էր տեսնում իր գործը։ Շատ է պատահել, որ, մայրս տանից դուրս է գնացել թե չէ, ինձ կանգնեցրել է դռանը, որ հսկեմ, ինքը՝ ցորենը լցրել, տվել մի որևէ պակասավոր գյուղացու կամ սարից իջած թուրքի շալակը։

Իրիկունները, երբ տուն էինք հավաքվում, մայրս անդադար խոսում էր օրվան անցածի կամ վաղվան հոգսերի մասին, իսկ հայրս, թինկը տված՝ ածում էր իր չոնգուրն ու երգում Քյորօղլին, Քյարամը կամ ո՛րևէ հոգևոր երգ։

Ահա այս ծնողներից ես ծնվել եմ 1869 թվի փետրվարի 7-ին։ Մանկությունս անց եմ կացրել մեր գյուղում ու սարերում։

Առաջին վարժապետի ու դպրոցի մասին

Մի օր էլ մեր դռանը մայրս ճախարակ էր մանում, ես խաղում էի, մին էլ տեսանք, քոշերը հագին, երկար մազերով ու միրուքով, երկաթե գավազանը չրխկացնելով, մի օտարական անցավ։

– «Հասի՛ր, էդ կլեկչուն կանչի՛ր, ամանները տանք, կլեկի»,– ասավ մայրս։ Խաղս թողեցի, ընկա ուստի ետևից կանչեցի։ Դուրս եկավ, որ կլեկչի չէ՛, այլ՝ մեր ազգականի փեսա՝ տիրացու Սհակն է։ Սկսեցի զրույց անել։ Տիրացուն խոսք բաց արավ իր գիտության մասին։

– Տիրա՛ցու ջան, բա ի՜նչ կըլի, մեր գեղումը մնաս, երեխանցը կարդացնես,– խնդրեց մայրս։

– Որ դուք համաձայնվեք, ինձ պահեք, ես էլ կմնամ, ի՜նչ պետք է ասեմ,– հայտնեց տիրացու Սհակը։

Գյուղումն էլ տրամադրություն կար, և, մի քանի օրից հետո, տիրացու Սհակը դարձավ Սհակ վարժապետ։ Մի օթախում հավաքվեցին մի խումբ երեխաներ, տղա ու աղջիկ շարվեցին երկար ու բարձր նստարանների վրա, եղավ ուսումնարան, և այստեղից սկսեցի ես իմ ուսումը։

Մեր Սհակ վարժապետը մեզ կառավարում էր «գաւազանաւ երկաթեաւ»։ Իր երկաթե գավազանը, որ հրացանի շամփուրի էր նման, երբեմն ծռում էր երեխաների մեջքին, ականջները «քոքըհան» էր անում և մեծ կաղնենի քանոնով «շան լակոտների» ձեռների կաշին պլոկում։ Ես չե՛մ կարողանում մոռանալ մանկավարժական այդ տեռորը։

Վարժապետի առջև կանգնած երեխան սխալ էր անում թե չէ՝ սարսափից իրան կորցնում էր, այլևս անկարելի էր լինում նրանից բան հասկանալ, մեկը մյուսից հիմար բաներ էր դուրս տալի։ Այն ժամանակ կարմրատակում, սպառնալի՝ չախի թևերը էտ ծալելով, տեղից կանգնում էր վարժապետը ու բռնում… Քիթ ու պռունկն արյունոտ երեխան, գալարվելով, բառաչում էր վարժապետի ոտների տակ, զանազան սրտաճմլիկ աղաչանքներ անելով, իսկ մենք, սփրթնած, թուքներս ցամաքած, նայում էինք ցրտահար ծտերի նման շարված մեր բարձր ու երկար նստարանների վրա։ Ջարդած էրեխային վերցնում էին մեջտեղից։ – «Արի՛»,– դուրս էր կանչում վարժապետը հետևյալին…

Մի երեխայի ուսումնարան ղրկելիս հայրը խրատել էր, թե՝ «վարժապետն ի՛նչ որ կասի, դու էլ էն ասա»։ Եկավ։

Վարժապետն ասում է՝ «Ասա՛ այբ»։

Նա էլ կրկնում է՝ «Ասա՛ այբ»։

– Տո շա՛ն զավակ, ես քեզ եմ ասում «Ասա ա՛յբ»։

– Տո շա՛ն զավակ, ես քեզ եմ ասում՝ «Ասա ա՛յբ»։

Այս երեխայի բանը հենց սկզբի՛ց վատ գնաց, և այնքան ծեծ կերավ, որ մի քանի ժամանակից «ղաչաղ» ընկավ, տանիցն ու գեղիցը փախավ, հանդերումն էր ման գալի։ Բայց մեր Սհակ վարժապետի չարությունից չէ՛ր դա։ Այս տեսակ անաստված ծեծ այն ժամանակ ընդունված էր և սովորական բան էր մեր գյուղական ուսումնարաններում։

Գյուղացիներից էլ շատ քչերն էին բողոքում։ Այդ ծեծերից ես չկերա, որովհետև վարժապետը քաշվում էր հորիցս, բայց մանավանդ մորիցս էր վախենում։ Չմոռանամ, որ Սհակ վարժապետին սիրում էին մեր գյուղում և մինչև օրս հիշում են։

Տասը տարեկան, մեր գյուղից հեռացել եմ Ջալալօղլի, ուր մեծ և օրինակելի ուսումնարան կար, այդ ժամանակ՝ Լոռում շատ հայտնի «Տիգրան վարժապետի» հսկողության տակ։ Այնտեղից էլ անցել եմ Թիֆլիս, Ներսիսյան դպրոց, որ չե՛մ ավարտել։

Առաջին ոտանավորի մասին

Շատ վաղ եմ սկսել ոտանավոր գրել։ 10–11տարեկան ժամանակս Լորիս-Մելիքովի վրա երգեր էին երգում ժողովրդի մեջ։ Այդ երգերին տներ էի ավելացնում և գրում էի զանազան ոտանավորներ – երգիծաբանական, հայրենասիրական և սիրային։ Սիրային ոտանավորներից մեկը, մի դեպքի պատճառով, տարածվեց ընկերներիս մեջ ու մնաց մինչև օրս։ Ահա՛ այդ ոտանավորը.

Հոգո՛ւս հատոր,
Սըրտի՛ս կըտոր
Դասիս համար
Դու մի՛ հոգար.
Թե կա՛ն դասեր,
Կա՛ նաև սեր,
Եվ ի՜նչ զարմանք,
Ի՛մ աղավնյակ,
Որ կենդանի
Մի պատանի
Սերը սըրտում՝
Դաս է սերտում։

Այս ոտանավորը գրված է 1881 կամ 82 թվին։ Չեմ կարող չհիշել, որ այն ժամանակ ոտանավոր էր գրում և՛ իմ փոքր եղբայրը, որ կարդում էր ինձ հետ, և միշտ գտնում էին, որ նա ինձանից լավ է գրում։

Իմ տպված ոտանավորների մեջ ամենավաղ գրածը «Շունն ու Կատուն» է, որ գրել եմ 1886 թվին։ – 1888 թ. ամուսնացել եմ։ Ծառայության եմ մտել մի քանի տեղ, բայց ամեն տեղ էլ չե՛ն հավանել այնպես որ «Պոետն ու Մուզայի» մեջ ուղիղն եմ ասել։ Սկզբնական շրջանում սիրել եմ ռուս բանաստեղծ Լերմոնտովին, ավելի ճիշտը – նրա ա՛յն գործերը, որ սովորել եմ ուսումնարանում։ Բայց, հենց որ ծանոթացել եմ եվրոպական բանաստեղծների և ավելի լայն գրականության հետ, այն օրվանից ինձ համար ամենասիրելին մնում է Շեքսպիրը։

Անծանոթ բառեր

եկվոր – Այլ տեղից եկած

անհերքելի – Որ չի կարելի հերքել

ղաչաղ – Ավազակ

քոքըհան – Արմատահան

չախ – Հանդիմանանք

կլեկ – Անագ

քոշ – Արու այծ

թինկ – Թիկն

չոնգուր – Արևելյան երաժշտական գործիք

Ինքնակենսագրությունից ես հասկացա, որ Հովհաննես Թումանյանը շատ բարի մարդ էր և շատ իմաստուն էր։ Նա փոքր տարիքից ստեղծագործել է։ Նա պատմել է իր դպրոցի մասին։

Ջիմը և ձմեռը

Մի օր այնքան ուժեղ ձյուն եկավ, որ նույնիսկ դռները չէին բացվում։ Երեխաները վազելով գնացին խաղալու։ Ձյունը շատ լավ խռթխռթում էր, երեխաները սարքում էին ձնեմարդուկներ, խաղում էին ձնագնդիկ և այլ խաղեր, բայց մենակ մի երեխա չէր սիրում խաղալ ձյունով։ Այդ տղան Ջիմն էր։ Ջիմը չէր սիրում ձմեռը, որովհետև նա չէր սիրում սառել։ Ջիմը սիրում էր շոգ տեղեր։ Նա այդպես է իրեն պահում, որովհետև մի օր նա իր ընկերների հետ քայլում էր իր բակում։ Բայց այդ բակը դիք ուներ և Ջիմն ու իր ընկերները, որոշեցին սղալ այդ դիքից և առաջինը ով սղում էր Ջիմն էր։ Նա ընկավ մի մեծ ձյունով լցված փոսի մեջ։ Նրան չէին կարողանում հանել երկար ժամանակ և նա շատ սառել էր։ Դրանից հետո նա ձյուն և ձմեռ չի սիրում։ Հանկարծ նրա ձեռքին մի փաթիլ ընկավ։ Փաթիլը այնքան գեղեցիկ էր, որ Ջիմը փոխեց իր կարծիքը։

Քարոլորտ. Երկրի ներքին կառուցվածքը

Image_690
загруженное (1)

Երկրագունդն, ըստ ներքին կառուցվածքի, բաժանվում է երեք հիմնական մասերի։ Կենտրոնում միջուկն է, նրանից վերև՝  միջնապատյանը, ապա՝  երկրակեղևը:

Միջուկը կազմված է երկու շերտից՝  ներքին և արտաքին: Ներքին շերտի ջերմաստիճանը  հասնում է 6300°C-ի, արտաքինը՝ 6100 °C-ի:  Միջուկի կենտրոնում ջերմաստիճանը հասնում է 6000 աստիճանի: Միջուկից դեպի երկրակեղև ջերմաստիճանը նվազում է: Ներքին միջուկը պինդ վիճակում է, արտաքինը՝  կիսահեղուկ: Միջուկը կազմված է հիմնականում երկաթից և նիկելից:
Քարոլորտ են անվանում Երկրի պինդ միասնական թաղանթը, որը կազմված է երկրակեղևից և միջնապատյանի վերին մասից:
Միջնապատյանը զբաղեցնում է Երկրի ծավալի մոտավորապես 4/5 մասը: Չնայած միջնապատյանի ջերմաստիճանը բավականին բարձր է՝ մինչև 2900 °C, սակայն բարձր ճնշման պատճառով այն հիմնականում պինդ վիճակում է: Նրա վերին մասում փափկավուն շերտն է, որտեղ նյութերը կիսահալված, հրահեղուկ վիճակում են:
Երկրակեղևի հաստությունը ցամաքում կազմում է 30-80 կմ, իսկ օվկիանոսների հատակին՝ 5-10 կմ: Այն կազմում է Երկրի ծավալի 1/100 մասը:
Երկրակեղևը կազմված է կարծր և փխրուն ապարներից: Կարծր ապարներ են, օրինակ՝   քարերը, քարածուխը, քարաղը, փխրուն ապարներից են կավը, ավազը, տորֆը:
Ժողովրդական տնտեսության մեջ օգտագործվող ապարները կամ հանքանյութերն անվանում են նաև օգտակար հանածոներ :
Օգտակար հանածոներից են, օրինակ՝  նավթը, քարածուխը, տորֆը, բնական գազը: Դրանք վառելանյութեր են:
Կարևոր օգտակար հանածոներ են նաև մետաղները։
Ապարներում կան նաև այնպիսի հանքանյութեր, որոնք իրենց բացառիկ գեղեցկության և եզակիության շնորհիվ համարվում են թանկարժեք քարեր: Այդպիսիք են, օրինակ՝  ալմաստը, սուտակը, զմրուխտը:
Բնության ամենակարևոր պաշարներից է նաև հողը: Հողի կազմության մեջ գերակշռում են քայքայված լեռնային ապարների մասնիկները և հումուսը (բնահող): Վերջինս առաջանում է հարյուրամյակների ընթացքում կենդանական ու բուսական մնացորդների քայքայումից: Հողային շերտով ծածկված է Երկրի ցամաքային մակերևույթի գրեթե 9/10 մասը:
Երկրակեղևը և միջնապատյանի վերին մասը միասին կազմում են քարոլորտը: Այն Երկրի բաղադրիչներից է:
Օվկիանոսներն ու ծովերը, լճերը, գետերը, աղբյուրները, արհեստական ջրամբարներն ու ստորերկրյա ջրերը կազմում են Երկրի ջրային բաղադրիչը՝  ջրոլորտը:
Երկրի օդային բաղադրիչն անվանում են մթնոլորտ:
Կենդանի օրգանիզմներն իրենց միջավայրով հանդերձ կազմում են կենսոլորտը: Ինչպես տեսաք, Երկրի կառուցվածքի բաղադրիչներ են քարոլորտը, ջրոլորտը, մթնոլորտը, կենսոլորտը:
Հնուց ի վեր մարդիկ ձգտել են իմանալու, թե ինչ կա մեր մոլորակի ընդերքում: Այդ նպատակով դիմել են ուսումնասիրման տարբեր եղանակների: Օրինակ՝  Երկրի ընդերքը հետազոտել են խոր հորատանցքեր փորելու միջոցով: Երկրի ընդերքի մասին տեղեկություններ ստացել են նաև բնական երևույթների ուսումնասիրության ընթացքում: Օրինակ՝  հրաբուխների ժայթքումները և տաք աղբյուրների գոյությունը հիմք են տվել եզրակացնելու, որ Երկրի խորքում նյութերը տաք և հալված վիճակում են:

Հարցեր

1.Ի՞նչ շերտերից են կազմված Երկիրը:

քարոլորտ, ջրոլորտ, մթնոլորտ, կենսոլորտ

2. Ի՞նչ է քարոլորտը:

Քարոլորտ են անվանում Երկրի պինդ միասնական թաղանթը, որը կազմված է երկրակեղևից և միջնապատյանի վերին մասից:
3. Ինչպիսի՞ կարծր ապարներ կան:

քարերը, քարածուխը, քարաղը

Բանավոր հարցեր

  • Ո՞րն է բնական թվերի գումարման տեղափոխական հատկությունը։

 Գումարելիների տեղերը փոխանակելիս գումարը չի փոխվում

  • Ո՞րն է բնական թվերի բազմապատկման տեղափոխական հատկությունը։

  Արտադրիչների տեղերը փոխելիս արտադրյալը չի փոխվում։

  • Ո՞րն է բնական թվերի գումարման զուգորդական օրենքը։

 Եթե երկու թվերի գումարին գումարվում է երրորդ թիվը, արդյունքը հավասար կլինի այն թվին, որը ստացվում է, եթե առաջին թվին գումարվում է երկրորդ և երրորդ թվերի գումարը։

  • Ո՞րն է բնական թվերի բազմապատկման զուգորդական օրենքը։

 Երկու թվերի արտադրյալը երրորդ թվով բազմապատկելու արդյունքը կարելի է ստանալ՝ առաջին թիվը երկրորդ և երրորդ թվերի արտադրյալով բազմապատկելով։

  • Ո՞րն է բնական թվերի բազմապատկման բաշխական օրենքը գումարման նկատմամբ։

Որևէ թիվ երկու թվերի գումարով բազմապատկելու արդյունքը կարելի է ստանալ՝ թիվը բազմապատկելով յուրաքանչյուր գումարելիով և ստացված թվերը գումարելով իրար։

Первый день занятий. Э. Успенский

то случилось однажды.
   Это случилось однажды в шесть часов вечера.
   Это случилось однажды в шесть часов вечера в очень большом городе. В Москве.
   В одной газете было помещено объявление:

   Уважаемые товарищи люди!
   Если у вас есть знакомые клоуны из цирка или из жизни, передайте им, что на улице имени бабушки космонавта Антона Семенова открывается школа для клоунов. В ней клоунов будут учить чтению, письму и умению себя хорошо вести. Потом будет работа на телевидении или в лучших цирках страны. Ждем вас, дорогие клоуны.
   Ждем вас завтра.
   Приходите.

   Наутро у входа в школу выстроилась целая демонстрация клоунов. Были клоуны толстые и клоуны худые, клоуны белые и клоуны негритянские. Они шумели, кричали, прыгали и играли на разных музыкальных инструментах. На лейках, на скрипках, на арфах, на сковородках.
   На большой черной машине приехал очень важный гость — министр по обучению и развлечению.
   Тут из школы вышла строгая гражданка в очках и мужской зеленой шляпе. Она достала из портфеля доклад и прочла:
   — Дорогие клоуны, мы будем много работать.
   Тут часть демонстрации исчезла. Это были самые шумные клоуны.
   — Мы все станем делать зарядку!
   Еще часть демонстрации скрылась за углом. Это были толстые клоуны.
   — И будем как следует умываться!
   В этом месте сбежали негритянские клоуны. Они были вовсе не негритянские, а неумывайские.
   Клоунов осталось всего два. Юноша и девушка.
   Тогда на крыльцо вбежала совсем юная женщина — директор школы. Она сказала:
   — Что же вы делаете, Василиса Потаповна? Так вы всех учеников распугаете. Вы даже не сказали, что у нас есть живой уголок. Мы будем петь песни. Ходить в зоопарк. А так нам и школу открывать неудобно. Получается, что учителей больше, чем учеников.
   — Столько же, — возразила женщина в шляпе. Это была главная воспитательница школы. — Нас двое и их двое.
   — А дядя Шакир? Он же третий, — не согласилась директор школы.
   — Товарищ Шакир не учитель. Товарищ Шакир — дворник.
   — Значит, он может научить подметать. Значит, он тоже немного учитель. И получается, что нас больше…
   Слава богу, что тут подошел почтальон и принес телеграмму. Василиса Потаповна в зеленой шляпе прочла:

ВСТРЕЧАЙТЕ МЕНЯ. Я УЖЕ ВЫЛЕТЕЛ.
КЛОУН САНЯ ИЗ ТАЙГИ И ЕГО ВЕРНЫЙ ПОЛКАН.

   — Ничего не понимаю, — сказала она. — Почему он вылетел из тайги. И зачем? Раз он умеет писать телеграммы, ему нечего здесь делать.
   Тут вмешался обучательный мастер из машины:
   — Клоун Саня, наверное, охотник. Он живет в тайге. Полкан — его верная собака. Они вылетели к вам на самолете, чтобы учиться.
   — А как же он телеграмму написал, если он неграмотный? — продолжала спрашивать Василиса Потаповна.
   — Я думаю, он ее не писал, — объяснил министр, — он ее продиктовал по телефону. Прямо из тайги.
   Вдруг в небе появился самолет. От него отделились две точки, над которыми вспыхнули два парашюта. Это прилетели клоун Саня и верный Полкан.
   — Ура! — закричали все.

   Только Полкан оказался не верной собакой, а верной козой. Это была коза охотничья, служебная и сторожевая. Новой особой мичуринской породы. Она была еще ездовой и следопытной. Ее воспитал сам Саня в тайге при собачьем питомнике. Вы о ней еще узнаете.
   — Ну теперь все, — сказала директор. — Три ученика есть, можно открывать школу. Можно перерезать ленточку.
   Обычно это делает самый почетный гость. Таким гостем был министр по обучению и развлечению. И Василиса Потаповна подала ножницы ему.
   — Одну минуточку, — сказала девушка-директор. — Наша школа веселая, и открывать ее надо весело.
   Она сняла с головы косынку и завязала гостю глаза. И он пошел, щелкая ножницами. Вот министр поднялся по ступенькам. А у дверей стоял бородатый дворник товарищ Шакир.
   Чик!.. — щелкнули ножницы.
   И огромная борода дяди Шакира упала на пол. Стало видно много орденов на груди.
   Министр застеснялся, сел обратно в машину и уехал.
   Потом ножницы взяла Василиса Потаповна и отрезала у одного гражданина авоську с продуктами.
   Наконец клоун Наташа — самая молодая ученица — разрезала ленточку и Ирина Вадимовна пригласила всех в класс. Она сказала:
   — Я — Ирина Вадимовна. Я буду вас учить писать и читать. Вдобавок я — директор… Это, — тут она показала на зеленую шляпу, — Василиса Потаповна. Она — главный воспитатель. Будет вас учить хорошему поведению.
   Потом стали вставать клоуны.
   — Я — клоун Саня из тайги, — сказал клоун Саня из тайги. — Рядом со мной за партой сидит мой Полкан. Мы никогда не расстаемся. Полкан, голос!
   Полкан закричал:
   — Ме-е-е-е-е-е!
   — Надеюсь, вы спите не в одной кровати с Полканом? — спросила Ирина Вадимовна.
   — Нет. Он спит под кроватью.
   — Это прекрасно, что вы такие неразлучники. Но все-таки место Полкана во дворе или в живом уголке, а не за партой.

   Пришел дядя Шакир и привязал Полкана к колышку во дворе. Полкан был недоволен. И потом еще долго кричал в окошко.
   — Меня зовут Наташа, — сказала молоденькая Наташа. — Я хочу выступать по телевизору и сниматься в кино. Хочу стать самой знаменитой.
   — А меня зовут Шура, — сказал третий клоун. Он был очень рыжий. — Я немножко ненормальный. Я со сдвигом.
   Он сильно покраснел.
   — Интересно, интересно, — сказала Василиса Потаповна. — В чем же ваш сдвиг?
   — Если я о чем-то сильно подумаю, это сразу появляется. У меня такое свойство.
   Все задумались над таким свойством. А Ирина Вадимовна попросила:
   — Подумайте, пожалуйста, о мороженом. Чтобы оно было с кремом. В стаканчиках.
   Шура стал думать так сильно, что даже волосы у него на голове зашевелились. И уши тоже. Бац! И на столе перед ним появилась вазочка для мороженого. А в ней — две щетки. Одна зубная, другая сапожная. И два тюбика — черный и белый. С пастой для зубов и кремом для обуви.
   — Так я и знал! — воскликнул Шура. — Это все потому, что я сегодня зубы и ботинки не чистил.
   Наташа потрогала щетки. А клоун Саня взял Шуру под руку и отвел в сторону.
   — Я тут из тайги хотел кедровых шишек привезти десяток. Для подарков. Да позабыл в суматохе. Нельзя ли сделать так, чтобы у меня появилась хотя бы парочка? Зато самых здоровых.
   Шура сильно и глубоко задумался для товарища. Прямо глаза вытаращил. Хлоп! И на лбу у Сани выскочили две большие шишки! И что интересно — совсем не кедровые.
   — Ничего себе! — ахнул деловой Саня. — А я еще хотел фонарик попросить импортный. Сейчас бы я весь светился!
   — Кажется, все мы перезнакомились! — сказала Ирина Вадимовна.
   Но тут открылась дверь, и вошел еще один человек. Он был совершенно взрослый. Бритый, с галстуком и большим портфелем.
   — Я — товарищ Помидоров, — сказал он. — Прибыл на курсы повышения завхозов. Вот мои документы. Меня прислало руководство.
   — Ваше руководство ошиблось, — наставительно сказала главная воспитательница, — вам нужен соседний дом. Курсы повышения завхозов там. Это — школа для клоунов.
   — Руководство не может ошибаться! — возразил Помидоров.
   — Хорошо, оставайтесь, — разрешила директриса. — Садитесь на первую парту. Нам с вами будет интереснее. Начинаем первый урок.
   Но тут прозвенел звонок, и первый день занятий окончился.

  1. Дочитать рассказ «» Э. Успенского до конца.
  2. Напишите синонимы к данным словам: знаменитый-известный, появиться-показатся, молоденький-молодой, строгий-привередливый, возражать-спорить.
  3. Придумайте и запишите 3 предложения с любыми из этих антонимов.

Известный – неизвестный. Я иду по неизвестной улице, Я вижу известного человека, Я увидел известную картину.

  1. Вставьте пропущенные буквы: шашка, лучший, парашут, цирк, живой уголок, самолет, космонавт.
  2. напишите однокоренные слова к словам охотничий – охота, охотник, верный – вера, верить, служебный – служба, сторожевой – сторож, ездовой – ездить, следопытный – след, следопыт.

Ջաննի Ռոդարի։ Թե ինչպես կապիկները ճամփորդեցին

Մի օր կենդանաբանական այգու կապիկները որոշեցին ճամբորդել, աշխարհ ճանաչել: Որոշեցին ու ճամբա ընկան: Գնացին, գնացին, մի տեղ կանգնեցին ու հարցրին.
-Ի՞նչ է երևում:
-Առյուծի վանդակը, փոկի ավազանն ու ընձուղտի տունը:
-Ի՜նչ մեծ է աշխարհը, ու ինչքա՜ն շատ բան ես իմանում, երբ ճամփորդում ես:
Շարունակեցին ճանապարհն ու կանգ առան միայն կեսօրին:
-Հիմա ի՞նչ է երևում:
-Ընձուղտի տունը, փոկերի ավազանն ու առյուծի վանդակը:
-Ի՜նչ տարօրինակ է աշխարհը, ու ինչքա՜ն շատ բան ես իմանում, երբ ճամփորդում ես:
Նորից ճանապարհ ընկան ու կանգ առան արևամուտին:
-Իսկ հիմա ի՞նչ է երևում:
-Առյուծի վանդակը, ընձուղտի տունն ու փոկերի ավազանը:
-Ի՜նչ ձանձրալի է աշխարհը.  միշտ նույն բաներն են հանդիպում. ու ճանապարհորդելն էլ ոչ մի բանի պետք չէ:
Ու այդպես, նրանք ճամփորդում էին, ճամփորդում, բայց վանդակից դուրս չէին գալիս, պտտվում էին նույն շրջանում կարուսելի ձիուկի պես:

Առաջադրանքներ

  • Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը:

Կենդանաբանական

Ճամբորդել

Ճամբա

Ընձուղտ

Ճամփորդում

Կեսօրին

Տարօրինակ

  • Տրված բառերը բառերը բաղադրիչների(մասերի) բաժանի՛ր, ապա որոշի՛ր  կազմությունը (պարզ, բարդ, ածանցավոր)՝  կեսօր, արևամուտ, ձանձրալի, աշխարհ, ճանապարհորդ:

Կեսօր- Կես-օր (Բարդ բառ)

արևամուտ – արև-ա-մուտ (Բարդ բառ)

ձանձրալի – ձանձր-ա-լի (Բարդ բառ)

աշխարհ – աշխարհ (Պարզ բառ)

ճանապարհորդ – ճանապարհ-որդ (Ածանցավոր բառ)

  •         Կենդանաբանական այգու կապիկները  ճամփորդեցին:

ա) Գտի՛ր տրված նախադասության ենթական ու ստորոգյալը:

Ենթակա՝ Կապիկներ

Ստորոգյալ՝ Ճամփորդեցին

բ) Սա պարզ ընդարձակ նախադասություն  է: Այն դարձրո՛ւ պարզ համառոտ:

Կապիկները ճամփորդեցին։

գ) Լույսն անջատվեց: Երեկոյան տանն լույսն անջատվեց։

Աննան նվագում է: Աննան նվագում է դաշնամուր։

Աստղերը շողշողում են: Աստղերը պայծառ շողում են տիեզերքում։

Այս երեք պարզ համառոտ նախադասությունները դարձրո՛ւ պարզ ընդարձակ:

4. Գրի՛ր այգի, ճանապարհ, արևամուտ բառերի հոմանիշները:

Այգի – պարտեզ

Ճանապարհ – ճամփա

Արևամուտ – մայրամուտ

 5. Գրի՛ր տարօրինակ, գիշեր, նույն, դուրս գալ բառերի հականիշները:

Տարօրինակ – սովորական

Գիշեր – ցերեկ

Նույն – տարբեր

Դուրս գալ – մտնել

   6. Պատմվածքից դո՛ւրս գրիր աշխարհը բնութագրող բառերը:

Մեծ աշխարհ, տարօրինակ աշխարհ, ձանձրալի

   7. Համաձա՞յն ես կապիկների հետ: Ինչպիսի՞ն է քո աշխարհը: Պատմի՛ր:

Ես համաձայն չեմ կապիկների հետ։Ինձ համար աշխարհը հետաքրքիր է և սիրուն, որովհետև ես չգիտեմ շատ բաներ։ Ես կիմանամ դա եթե շատ ճամփորդեմ։