Կլիմա: Կլիմայի հիմնական տիպերը

Կլիմա: Դուք արդեն գիտեք, որ Երկրի տարբեր վայրերում եղանակա­յին պայմանները միշտ փոփոխվում են: Սակայն ամեն տարի նույն վայ­րում եղանակային պայմանները, գրեթե նույն ձևով կրկնվում են:
Օրինակ՝ ձեր բնակավայրում ամեն տարի ձմեռը ցուրտ է, գարունն ու աշունը համեմատաբար մեղմ են ու խոնավ, իսկ ամառը՝ չոր ու շոգ: Դա կրկնվում է ամեն տարի:
Տվյալ վայրին բնորոշ միանման եղանակների բազմամյա կրկնու­թյունը կոչվում է կլիմա:
Կլիմայի իմացությունը  մարդկանց համար շատ կարևոր նշանակու­թյուն ունի: Կլիմայով են պայմանավորված տվյալ վայրի գետերի ու լճերի սնումը, օրգանական աշխարհի հարուստ կամ աղքատ լինելը, գյուղատնտեսությունը նույնպես ամբողջովին կախված է կլիմայից: Կլիմայական պայմաններն ազդում են նաև մարդու առողջության վրա:

Երկրագնդի վրա կլիմայական պայմանները շատ բազմազան են և պայմանավորված են մի շարք գործոններով:
Դրանցից առավել կարևոր են աշխարհագրական լայնությունը, տե­ղանքի բարձրությունը, օվկիանոսների ազդեցությունը, գերիշխող քամիները, ծովային հոսանքները և այլն:
Տարբեր լայնություններում Արեգակից ստացվող ջերմության քանակը տարբեր է: Հասարակածային շրջաններում միշտ տաք է, իսկ դեպի բևեռներ կլիման աստիճանաբար ցրտում է։
Նույն աշխարհագրական լայնության վրա կարող է դիտվել տարբեր կլիմա: Օրինակ՝ Երևանն ու Սևանը գտնվում են գրեթե նույն աշխար­հագրական լայնությունում, սակայն Սևանը մոտ 1000 մ բարձր է Երևանից: Այդ պատճառով էլ՝ Սևան քաղաքն ունի ավելի խոնավ ու զով կլիմա, իսկ Երևանը՝ չոր ու տաք: Հետևաբար կլիման կախված է նաև տեղանքի բացարձակ բարձրությունից: Օվկիանոսների ազդեցությունը մեծ է երկրագնդի այն շրջանների հա­մար, որոնք գտնվում են ծովափնյա կամ դրան մոտ տարածքներում: Այդ շրջաններում օվկիանոսների և դրանց տաք հոսանքների ազդեցությամբ ձևավորվում է ծովային մեղմ ու խոնավ կլիմա:
Կլիման կախված է նաև գերիշխող քամիներից: Պասսատները և մուսսոնները բերում են առատ տեղումներ. պասսատները՝ հասարակածային շրջաններում, իսկ մուսսոնները՝ ծովափնյա շրջաններում:
Կիմայի հիմնական տիպերը: Երկրագնդի վրա առանձնացվում են կլիմայի հետևյալ հիմնական տիպերը՝ ծովային, ցամաքային, մուսսոնային և միջերկրածովային:
Ծովային կլիման ձևավորվում է ծովերի և օվկիանոսների առափնյա շրջաններում: Ծովային կլիմային բնորոշ են ամբողջ տարին թափվող ա­ռատ տեղումներ և օդի ջերմաստիճանի փոքր տատանումներ:
Ցամաքային կլիման առաջանում է ցամաքների վրա: Ձմեռը ցուրտ է, իսկ ամառը` տաք,  տեղումները քիչ են: Նման կլիմա ունի նաև մեր հանրա­պետությունը։
Մուսսոնային կլիմայի ձևավորման գլխավոր պատճառը ձեզ արդեն հայտնի մուսսոնային քամիններն են, որոնք հիմնականում դիտվում են ծովափնյա շրջաններում: Կլիմայի այս տիպին բնորոշ են ցուրտ ու չոր ձմեռներ և տաք ու խոնավ ամառներ:
Միջերկրածովային կլիմա անվանումը հուշում է, որ կլիմայի այս տիպը բնորոշ է հենց Միջերկրական ծովի առափնյա շրջաններին: Ձմեռը մեղմ է ու խոնավ, իսկ ամառը՝ չոր ու շոգ:

Հարցեր և առաջադրանքներ  

  1. Ի՞նչ է կլիման: Տվյալ վայրին բնորոշ միանման եղանակների բազմամյա կրկնու­թյունը կոչվում է կլիմա:
  2. Որո՞նք  են կլիմա ձևավորող հիմնական գործոնները: Աշխարհագրական լայնությունը, տե­ղանքի բարձրությունը, օվկիանոսների ազդեցությունը, գերիշխող քամիները, ծովային հոսանքները։
  3. Ձեր բնակավայրի կլիման ձևավորող ո՞ր գործոնն է գլխավորը։ Տեղանքի բարձրություն, աշխարհագրական լայնություն։
  4. Թվարկեք կլիմայի հիմնական տիպերը: Ո՞ր կլիմայի տիպն է բնո­րոշ ձեր բնակավայրին: Ծովային, ցամաքային, մուսսոնային և միջերկրածովային։ Ցամաքային
  5. Ինչո՞վ է ծովային կլիման տարբերվում ցամաքայինից: Ծովային կլիմամ ավելի մեղմ է, շատ ցուրտ և շոգ չի լինում, խոնավությունը բարձր է։ Ցամաքային կլիմայի ժամանակ ձմեռը ցուրտ է, իսկ ամառը շոգ է։
  6. Ինչո՞վ է մուսսոնային կլիման տարբերվում միջերկրածովայինից: Մուսոնային կլիմայի ժամանակ ցուրտ ու չոր ձմեռ է և տաք ու խոնավ ամառ։ Միջերկրածովային կլիմային բնորոշ է մեղմ ու խոնավ ձմեռ և չոր ու շոգ ամառ։

Երևան քաղաքի ձիարձանները

–Վարդան Մամիկոնյանի ձիարձան–

Հուշարձանը կառուցված է կոփածո պղնձից և կարմրավուն կրաքարային ավազաքարից, բարձրությունը 17 մետր է։

  • Ճարտարապետ՝ Ստեփան Քյուրքչյան։
  • Քանդակագործ՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Երվանդ Քոչար։
Հիմնադրում1975

–Սասունղի Դավիթ ձիարձան–

Ձիարձան Երևանի Սասունցի Դավթի հրապարակում։ Ձիարձանի բարձրությունը 9․3 մ։ Ձիարձանը սարգված է կոփոծո պղինձ, բազալտ։

  • Հեղինակ՝ Երվանդ Քոչար։
  • Ճարտարապետ՝ Միքայել Մազմանյան։
Հիմնադրում1959

–Հովհաննես Բաղրամյանի հուշարձան–

Գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Մարշալ Բաղրամյան պողոտայում։ Հուշարձանի բարձրությունը 9 մ։ Հուշարձանը սարգված է բրոնզից և գրանիտից։

Քանդակագործ՝ Միքայել Մազմանյան

Ճարտարապետ՝ Էդուարդ Արևշատյան

Հիմնադրում2003

Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան

Գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Տիգրան Մեծի պողոտայում, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի մոտակայքում։ Հուշարձանի բարձրությունը 9․5 մ։ Սարգված է բրոնզից և բազալտից։

Քանդակագործ՝ Արա Շիրազ։

Ճարտարապետ՝ Ասլան Մխիթարյան

Հիմնադրում2001

–Հայկ Բժշկյանց» /–Գայ–/

Գայի (Հայկ Բժշկյանց) հուշարձան, գտնվում է Նոր Նորքի Նանսենի անվան այգու դիմաց։ Ընդգրկված է Երևանի Նոր Նորք վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Հուշարձանի բարձրությունը պատվանդանի հետ 12․5 մ։ Հուշարձանը սարգված է բրոնզից, գրանիտից և բազալտից։

Քանդակագործ՝ Սուրեն Նազարյան

Ճարտարապետ՝ Սարգիս Գուրզադյան

հիմնադրում1977

Ինչ կուզեմ ստեղծել…

2022․ թ

Մի օր ես գնում էի քնելու, ու երբ պառկեցի, սկսեցի մտածել ապագայի մասին։ Ես մտածեցի և հասկացա, որ ժամանակ անց երկրի ռեսուրսները կպրծնեն, օրինակ՝ նավթ, երկաթ և այլ ռեսուրս։ Ես ուզում էի ստեղծել սարք, որը կկարողանա ստեղծել այդ ռեսուրսները, այդ սարքը աշխատելու էր արևային էներգիայով։ Մնաց մենակ սպասել․․․։

30 տարի անց/2052. թ

Ես արդեն ստեղծել եմ իմ ուզած սարքը, բայց նրան այս տարիներում չեն օգտագործում։ Պատճառը այն է․ որ ռեսուրսներ Երկրի վրա դեռ կան։ Ես կարծում եմ պետք է սպասել: Վաղ թե ուշ ռեսուրսները կպրծնեն։